२०२६ अगस्ट २८

नेपालमा उच्च उचाइको हिमनदी भत्किँदा विपत्ति

लाङटाङ लिरुङ हिमाल नजिकै उच्च हिमाली भेगको हिमनदीको ठूलो भाग भत्किएपछि नेपाल र तिब्बतको सीमा क्षेत्रमा भीषण आकस्मिक बाढी आएको छ। बरफ र चट्टानको थुप्रोले नदीको बहावलाई अस्थायी रूपमा थुनेर बाँध बनाएको थियो; पछि उक्त बाँध फुट्दा लेदो, गेग्रान र भीषण पानीको पर्खाल तीव्र गतिमा तल्लो तटीय क्षेत्रतर्फ बगेको थियो। यस बाढीले ल्हेन्दे खोला, भोटेकोशी तथा त्रिशूली नदी प्रणाली क्षेत्रका बस्तीहरू तहसनहस बनाएको छ, मुख्य पुलहरू बगाएको छ र नेपाल-तिब्बत मुख्य व्यापारिक नाका केरुङ (ग्यारोङ) पोर्ट जोड्ने पहुँचमार्ग अवरुद्ध बनाएको छ। नेपाली सेना र सुरक्षा निकायको नेतृत्वमा उद्धार कार्य निरन्तर जारी भए तापनि माथिल्लो तटीय क्षेत्रमा बनेका अस्थायी तालहरू फुट्ने जोखिमका कारण थप बाढीको खतरा कायम छ।

काठमाडौं — नेपाल र तिब्बतको उच्च हिमाली सीमा क्षेत्रमा बुधबार बिहान गएको भीषण आकस्मिक बाढीका कारण सयौँको मृत्यु भएको छ, सयौँ बेपत्ता छन् भने हजारौँ मानिस लेदोले भरिएका उपत्यकाहरूमा अलपत्र परेका छन्। यस विपद्‌ले बस्तीहरू बगाएको छ, मुख्य पुलहरू ध्वस्त पारेको छ र ल्हेन्दे खोला, भोटेकोशी तथा त्रिशूली नदी प्रणाली क्षेत्रका ठूला भू-भाग डुबानमा पारेको छ।

नेपालतर्फको लाङटाङ लिरुङ हिमाल नजिकै उच्च हिमाली भेगको हिमनदीको ठूलो भाग भत्किएपछि यो त्रासदी सुरु भएको थियो। आधिकारिक प्रतिवेदनहरूका अनुसार, हिमालको उच्च भागबाट बरफ र चट्टानको ठूलो पहिरो करिब १,२०० मिटर तल उपत्यकामा खसेको थियो। बरफ र ढुङ्गाको यो बाढीले नदीको बहावलाई अस्थायी रूपमा थुनेर बाँध बनाएको थियो; पछि उक्त बाँध फुट्दा लेदो, गेग्रान र भीषण पानीको पर्खाल तीव्र गतिमा तल्लो तटीय क्षेत्रतर्फ बगेको थियो।

नदी उपत्यकाहरूमा पुगेको क्षति

नदीको सतहमा तीव्र वृद्धि: त्रिशूली नदीजस्ता तल्लो तटीय प्रणालीहरूमा पानीको सतह मिनेटभरमै ह्वात्तै बढेको थियो, जसले नदीको बहावसँगै ठूला-ठूला चट्टान र लेदो बगाएर ल्याएको थियो।
पूर्वाधारमा क्षति: तीव्र बाढीले गाउँहरू तहसनहस बनाएको छ, मुख्य झोलुङ्गे तथा पक्की पुलहरू बगाएको छ र निर्माणाधीन त्रिशूली-१ जलविद्युत् आयोजनाका संरचनाहरूमा क्षति पुर्‍याएको छ। यसका साथै नेपाल र तिब्बतबीचको मुख्य व्यापारिक नाका र ठूलो स्थल नाकाका रूपमा रहेको केरुङ (ग्यारोङ) पोर्ट जोड्ने पहुँचमार्ग पनि अवरुद्ध भएको छ।
उद्धार कार्य: नेपाली सेनाले व्यापक उद्धार कार्य सञ्चालन गरी बाढी प्रभावित जलविद्युत् सुरुङभित्र थुनिएका ३५० भन्दा बढी मानिसहरूसहित फसेका सयौँ स्थानीय र श्रमिकहरूको उद्धार गरेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव र सहायता

श्रेणी	मुख्य तथ्याङ्क र विवरण
पुष्टि भएको मृतक संख्या	नेपालमा ३८९+ भन्दा बढी र तिब्बतमा ३ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि
बेपत्ता नागरिक	नेपालमा ९०० भन्दा बढी र तिब्बतमा ५५८ जना बेपत्ता
विदेशी नागरिकहरू	२९० भन्दा बढी भारतीय नागरिकसहित अमेरिका, युके, युक्रेन, मलेसिया र अस्ट्रेलियाका सयौँ विदेशी पर्यटक र तीर्थयात्रीहरू सम्पर्कविहीन
आकस्मिक राहत सहायता	अमेरिकाद्वारा $५००,०००, युकेद्वारा ५ मिलियन पाउन्ड, भारतद्वारा १० मेट्रिक टन राहत सामग्री र रेडक्रसद्वारा ३१ मिलियन डलरको आपत्कालीन अपिल

थप जोखिम र जारी राहत कार्य

मौसमको खराबी र भत्किएका सडक सञ्जालका कारण पहुँच कठिन भए तापनि स्थानीय प्रशासन र सुरक्षा निकायको नेतृत्वमा उद्धार कार्य निरन्तर जारी छ। यद्यपि, नदीको माथिल्लो तटीय क्षेत्रमा थुप्रिएको गेग्रानका कारण बनेका अस्थायी तालहरू फुट्ने जोखिम रहेकाले तल्लो तटीय क्षेत्रका बस्तीहरूमा पुनः बाढी आउन सक्ने चेतावनी विपद् व्यवस्थापन अधिकारीहरूले दिएका छन्।

हिमाली क्षेत्रमा तीव्र रूपमा बढेको हिमनदीको अस्थिरताले हिमाली समुदाय र तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दाहरूमा ठूलो जोखिम निम्त्याएको वैज्ञानिकहरू बताउँछन्। उच्च हिमाली भेगमा हुने यस्ता प्राकृतिक विपद्‌हरू कसरी द्रुत रूपमा क्षेत्रीय मानवीय संकटमा परिणत हुन सक्छन् भन्ने कुरा यस घटनाले स्पष्ट पारेको छ।